فراموشي فرهنگي

سرزمين ايران ـ كه زماني مهد تمدن در سراسر گيتي بود ـ امروزه، زمانه اي را تجربه‌‌‌‌ مي كند كه از هويت تاريخي، تمدن كهن و فرهنگ سه هزار ساله آن تنها نامي و شعاري بيش، باقي نمانده است. گواه اين مدعا، فراوان و يكي از آن، زوال و بي اعتبار شدن آيين‌ها و رسوم كهن و ملي ايرانيان است، آن هم در روزگاري كه ساير ملل ـ حتي اگر ديرينه تاريخي قابل ملا حظه اي نيز نداشته باشند ـ از هر فرصتي و بهانه اي سود جسته و جشن هاي آييني وملي بر پاي مي دارند تا از تاثيرات اجتماعي فراوان اين جشن ها بهره اي برگيرند. حال آنكه، در ايران زمين، هر روز از ميزان توجه و پاي بندي به آداب و رسوم آييني و ملي كاسته شده و آنچه بر جاي مانده، پوسته ايست كه آن نيز دستخوش تحريف و دگرگوني فراوان گشته است.

به عنوان نمونه، چهارشتبه سوري را از نظر مي گذرانيم؛ آييني كهن كه مردم با برگزاري آن به استقبال نوروز مي رفتند*. اين جشن تا همين سالهاي نه چندان دور، همچنان نزد خانواده ها جايگاه ويژه اي داشت و اساساً خانواده ها برگزاركننده اين جشن و آيين هاي آن بودند. امروزه اما، اين آيين تقريباً به طور كامل از ميان خانواده ها رخت بر بسته و به شكلي تحريف يا فته و نامناسب توسط بخشي از جوانان برگزار مي گردد.

ديگر نه از گردآمدن اهل خانه به دور آتش و خوردن آش خبري هست و نه از شادي و جشن خانواده. و رسوم ديگر آن نظير قاشق زني، فال گوش و...آنچنان فراموش شده كه بسياري از جوانان امروز از آن هيچ اطلاعي ندارند. آنچه امروز از چهارشنبه سوري بر جاي مانده،(البته به جز آجيل مشكل گشاي آن!) اوباشيگري، انفجار و صداهاي مهيب و ترس و وحشت و اضطراب و آزار و نفرين است و بس.

نوروز نيز از گزند فراموشي و تحريف در امان نمانده است؛ يكي از رسوم مشترك جشنهاي آييني در تاريخ كهن، جمع شدن خانواده ها در كنار يكديگر وشادي و جشن همگاني و دسته جمعي بوده كه اين خود كاركرد اجتماعي بسيار فراواني داشته است. اما در روزگار ما، نوروز و تعطيلاتش فرصتي فراهم آورده است تا مسافرت هاي نوروزي خانواده‌ها، آنها را هر چه بيشتر در خود فرو برد و بدين ترتيب با سست شدن روابط خويشاوندي، خانواده گستردة قديمي به خانواده كوچك و محدود تبديل شود.

از طرفي ديگر، ديد و بازديدهاي نوروزي ( براي آن دسته كه از مسافرت هاي نوروزي بي‌بهره اند) نيز وضعيتي مشابه دارد؛ نياز به توضيح درباره چگونگي انجام مراسم ديد و بازديد نوروزي در شهرهايي مثل تهران نيست كه همه خود شاهديم كه چه جايگاه كم مرتبه اي يافته و تا حد رفع تكليف تنزل پيدا كرده است. اين مسئله اي نيست كه بتوان به راحتي از آن چشم پوشيد، چرا كه آيين ها و رسوم سنتي ـ در قالب جشن ها و يا سوگواري ها ـ داراي كاركرد اجتماعي بسيار مناسب بوده و فراموشي آيين هاي ملي و آداب ورسوم آييني براي جوامعي نظير ايران كه بافت سنتي در روابط اجتماعي آن حفظ شده، داراي آثار مخرب اجتماعي مي باشد.

فراموش نكنيم كه مي توان با تكيه بر مشتركات ملي و فرهنگي خود، همه گروههاي قومي و نژادي داخل كشور را حول محور ديرينة تاريخي، ميراث فرهنگي و مشتركات ملي، يكپارچه نمود. و نيز از كاركرد ديگرِ آن كه حفظ و تحكيم روابط اجتماعي وپيوندهاي خويشاوندي مي باشد، بهره گرفت، كه تاثير مثبت آن در زندگي اجتماعي آشكار وغير قابل انكار مي باشد.

27/12/81

* لازم به ذكر است كه بر طبق پژوهش هاي انجام شده، اين جشن، پس ازاسلام پديد آمده و به آيين هاي باستاني ايرانيان پيوند خورده است.